Vào ngày 30 giờ địa phương, Ủy ban An ninh Quốc gia của Majlis (Quốc hội) Iran đã thông qua dự thảo luật đề xuất thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz. Kế hoạch này bao gồm việc thiết lập các thỏa thuận tài chính và hệ thống thu phí bằng đồng Rial của Iran; cấm tàu Mỹ và Israel đi qua eo biển; giữ vững vị trí thống trị của Iran và các lực lượng vũ trang của nước này; cấm tiếp cận tàu thuyền từ các quốc gia áp đặt lệnh trừng phạt đơn phương đối với Iran; và hợp tác với Oman để xây dựng khuôn khổ pháp lý liên quan.
Đáng chú ý, kế hoạch quy định phí quá cảnh phải được thanh toán bằng đồng tiền chính thức của Iran là đồng Rial. Đề xuất này bao gồm một số điều khoản quan trọng nhằm tăng cường quyền kiểm soát và giám sát của Iran đối với eo biển Hormuz, bao gồm thiết lập các thỏa thuận an ninh để bảo vệ tuyến đường thủy, thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn hàng hải và xây dựng các quy tắc quản lý tài chính liên quan (với phí quá cảnh được thanh toán riêng bằng đồng Rial của Iran). Dự luật gây tranh cãi này về cơ bản có thể định hình lại hoạt động tại một trong những điểm nghẽn dầu quan trọng nhất thế giới và làm tăng đáng kể rủi ro đối đầu quốc tế và các cú sốc kinh tế. Động thái của Iran không chỉ đơn thuần là thu phí; điều quan trọng là nó yêu cầu các khoản thanh toán quá cảnh phải bỏ qua đồng đô la Mỹ và được thanh toán bằng tiền tệ quốc gia. Điều này trực tiếp phá vỡ-quy ước lâu đời liên kết thương mại dầu mỏ với đồng đô la Mỹ trên huyết mạch dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Một số lượng lớn tàu chở dầu đi qua eo biển, bất kể cờ của họ là gì, sẽ buộc phải sử dụng các khoản thanh toán không{10} bằng đô la, đẩy nhiều giao dịch liên quan đến dầu mỏ ra ngoài hệ thống đô la và giảm việc sử dụng và lưu thông bằng đô la trong thương mại năng lượng. Đồng thời, động thái này gửi tín hiệu đến các quốc gia{13}sản xuất dầu mỏ khác, đẩy nhanh xu hướng phi đô la hóa toàn cầu trên thị trường dầu mỏ. Về lâu dài, điều này sẽ tiếp tục làm xói mòn nền tảng của đồng đô la dầu mỏ và làm suy yếu sự độc quyền của đồng đô la trong thanh toán năng lượng toàn cầu.
Dự luật rõ ràng cấm tàu Mỹ và Israel đi qua, điều này có thể làm leo thang thêm mối quan hệ vốn đã căng thẳng. Trước những căng thẳng gần đây, có khoảng 25.000 đến 36.500 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi năm (70–100 tàu mỗi ngày). Trong thập kỷ qua (2016–2025), trung bình có khoảng 32.000 tàu đi qua eo biển này hàng năm, tương đương khoảng 89 tàu mỗi ngày, trong đó các tàu chở dầu và tàu chở LNG/LPG chiếm phần lớn. Giả sử một nửa số tàu này phải chịu phí cầu đường (44,5 mỗi ngày) và mức phí trung bình là 150.000–200.000 USD mỗi tàu, doanh thu hàng năm có thể đạt 2,4–3,2 tỷ USD - gần tương đương với Kênh đào Suez và Kênh Panama. Để tham khảo, các tàu chở hàng thông thường và tàu cỡ trung-phải trả từ 50.000–150.000 USD cho mỗi lần quá cảnh qua Kênh đào Panama, trong khi các tàu container lớn phải trả khoảng 300.000–500.000 USD. Tại kênh đào Suez, các tàu chở hàng rời trả 150.000–350.000 USD, tàu chở dầu và tàu chở LNG trả 300.000–600.000 USD và tàu container lớn trả 500.000–700.000 USD mỗi chuyến.
Trước khi Quốc hội Iran thông qua dự luật thu phí quá cảnh qua eo biển, 22 nước đã ra tuyên bố chung lên án Iran vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS). 22 quốc gia bao gồm các quốc gia vùng Vịnh (UAE và Bahrain), các nước châu Âu (Anh, Pháp, Đức, Ý, Hà Lan, ba quốc gia vùng Baltic, bốn quốc gia Bắc Âu, Cộng hòa Séc, Slovakia, Slovenia và Romania), Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Úc và New Zealand. Đáp lại, Iran tuyên bố rằng cả Mỹ và Iran đều không phải là thành viên của UNCLOS và do đó không bị ràng buộc bởi nó. 22 quốc gia lập luận rằng eo biển Hormuz là eo biển quốc tế mà "việc đi lại vô hại" không được cản trở và việc quản lý eo biển này không phải chỉ để Iran quyết định.
Theo Điều 36 và 37 của UNCLOS, quyền quá cảnh áp dụng cho các eo biển quốc tế, nghĩa là tất cả các tàu thuyền và máy bay đều có quyền quá cảnh và không bị cản trở. Điều 44 yêu cầu các quốc gia ven eo biển không được cản trở việc đi lại quá cảnh và công bố một cách hợp lý bất kỳ mối nguy hiểm nào đối với hàng hải hoặc hàng không mà họ biết. Quá cảnh sẽ không bị đình chỉ. Điều 26 thiết lập nguyên tắc không thu phí: không được thu phí đối với tàu nước ngoài chỉ vì lý do tàu đi qua lãnh hải. Các khoản phí chỉ có thể được áp dụng đối với các tàu nước ngoài đi qua lãnh hải như một khoản thù lao cho các dịch vụ cụ thể được cung cấp cho tàu và các khoản phí đó sẽ được thu mà không có sự phân biệt đối xử.
Việc thu phí khi đi qua các eo biển được hình thành bởi các kênh đào nhân tạo không trái với UNCLOS, chủ yếu là do việc xây dựng, bảo trì và vận hành các eo biển này phát sinh chi phí đáng kể. Mặc dù Iran đã ký UNCLOS nhưng nước này chưa bao giờ phê chuẩn trong nước. 13 quốc gia khác cũng ở tình trạng tương tự, bao gồm Hoa Kỳ và UAE. Mười lăm quốc gia, bao gồm cả Israel, thậm chí còn chưa ký công ước. Kết quả là các quốc gia nói trên không thể giải quyết tranh chấp thông qua Tòa án quốc tế về luật biển như quy định trong công ước.
Trong một phản hồi ngầm trong dự luật, Iran lưu ý rằng họ đang "đàm phán và hợp tác với Oman để xây dựng khuôn khổ pháp lý". Nói cách khác, eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, sẽ do hai nước cùng quản lý, với hệ thống quản lý và thu phí chung được thiết lập theo khuôn khổ pháp lý song phương. Bằng cách coi eo biển này là một "kênh-chung" chung, logic quản trị sẽ chuyển từ một tuyến đường quốc tế sang tài sản có chủ quyền.
